اندر حکایت تعیین جنسیت در انسان



نویسنده: پرهام جبارزاده
دانشجوی دکترای تخصصی پزشکی مولکولی


آیا امکان دارد پستانداری بدون داشتن کروموزوم Y  جنسیت مذکر با همان باروری را داشته باشد؟ بله امکان دارد. با انتقال ژن SRY از کروموزوم Y به کروموزوم X دیگر نیازی به کروموزوم Y نیست.

فرد مذکر بصورت 100 درصد به کروموزوم Y وابسته نیست، بلکه کروموزوم های غیر جنسی و اتوزومی نقشی کلیدی دارند.

مشخص شده است در پستانداران که از موش به عنوان جانور مدل استفاده می شود، دو ژن مستقر بر روی کروموزوم Y نقش کلیدی در تعیین جنسیت دارند: SRY و Eif2s3y

ژن SRY که آن را ژن مستر (Master gene) در تعیین جنسیت پستانداران می دانند، ژنی دیگر را تحت کنترل دارد موسوم به Sox9

پروتئین Sox9 در صورت بیان شدن، پروسه ای از واکنش ها را به راه می اندازه که منجر به جنسیت مذکر می شود.

ژن Sox9 بر روی کروموزوم 17 است لذا ربطی به کروموزوم Y ندارد. بنابراین چنانچه ژن SRY بر روی کروموزوم X منتقل شود، میتواند بدون داشتن کروموزوم Y ایجاد جنسیت مذکر کند.



این مورد هم بصورت طبیعی در اثر جابجایی های کروموزومی دیده شده است و هم بکمک مهندسی ژنتیک ، موش هایی مذکری تولید شده اند که فاقد کروموزوم Y هستند.

البته نمیتوان گفت فاقد کروموزوم Y هستند زیرا این بخش منتقل شده متعلق به کروموزوم Y است، ولی در کاریوتیپ و شمارش کروموزومی، بجای 46 کروموزوم ممکن است با نرهای 45 کروموزومی با ژنوتیپ XO مواجه باشیم.

هر گونه جهش در ژن های SRY یا SOX9 میتواند ایجاد هرمافرودیسم یا حتی جنسیت ماده در حضور کروموزوم Y نماید. بهمین ترنیب ماده های 46 کروموزومی هم با ژنوتیپ XY مشاهده شده اند.

ژن SOX9، عملکرد خود را از طریق فعال سازی فاکتور FGF9 انجام می دهد.

به همین ترتیب اگر FGF9 نیز جهش یافته باشد، مجددا میتواند فنوتیپ ماده علی رغم کروموزوم Y سالم (حامل SRY) ایجاد شود.

ژن پروتئین FGF9 بر روی کروموزوم 13 قرار دارد.

بنابراین در تعیین جنسیت به جنس مذکر، تنها کروموزوم Y دخیل نیست و هر گونه تغییری در ژن های اتوزومی مثل SOX9 و FGF9 ایجاد گردد جنسیت را به ماده سویچ می کند.

سندروم پاتو یک بیماری سیتوژنتیکی 47 کروموزومی با یک کروموزوم 13 اضافی است. لذا تعداد بیشتر نسخه های ژنتیکی ژنی مثل FGF9 که بر روی کروموزوم 13 قرار دارد، میتواند خود تعیین جنسیت را تحت شعاع قرار دهد.

این بحث نیاز به تحقیقات بیشتری دارد و بالانس ژنتیکی و تنظیم بیان ژن مفاهیم پیچیده ای هستند.

لذا باید نگاه کلیشه ای که جنسیت مذکر دارای کروموزوم XY است را تغییر داد زیرا کوچکترین اختلال در کروموزوم های اتوزومی 13 و 17، اجازه نمی دهد نقش کروموزوم Y اعمال شود.

منابع: مطلب قبلی منتشر شده در وب سایت ایران بیولوژی، و وب سایت های دیگر:  1 ، 2 ، 3


نویسنده :P. Jabbarzadeh|زیست شناسی مولکولی | ارسال نظر: 0



دفعات نمایش: 939
| ارسال به یک دوست  نسخه مناسب برای چاپ


شما باید برای ارسال در سایت به سیستم وارد شوید یا اگر عضو نیستید ثبت نام کنید اینجا براي ثبت نام كليك كنيد

زمان بازسازي صفحه :0.3145 ثانيه, 0.0689 براي هر جستجو .