انواع تدریس، دسته بندی آن، و چالش های پیش رو


دوستان در این صفحه می خواهم بطور مختصر روال ورود به تدریس دانشگاهی را با شما درمیان بگذارم. دوستان در گذشته (یعنی بین ده الی بیست سال پیش) اکثر افرادیکه در دانشگاه ها تدریس می کردند چه در کلاس های نظری و چه در کلاس های عملی، استخدام رسمی بودند و حتی بسیاری از دروس عملی توسط دارندگان مدرک کارشناسی تدریس می شدند.


لذا به افرادی که آزمایشگاه تدریس می کردند، کارشناس آزمایشگاه و به افرادی کلاس تئوری تدریس می کردند عضو هیات علمی بودند و اکثرا دارای مدرک دکترای تخصصی یا PhD بودند. البته غالبا این دکترا مربوط به سی یا چهل سال پیش بودند و خیلی از آنها همان دانش چهل سال پیش را بخورد دانشجویان می دادند. شما به ندرت استاد حق التدریسی می دیدید و حتی گاهی از صدها کیلومتر آن طرف تر استادی را دعوت می کردند که تحت عنوان استاد پروازی خوانده می شد. استاد پروازی نه تنها حق التدریس دریافت می کرد بلکه هزینه رفت و آمد و بلیط هواپیما و حتی امکانات خوابگاهی و رفاهی نیز در اختیارش می گذاشتند.

شاید تا همین 7-8 سال قبل کسی با مدرک کارشناسی ارشد نمی توانست برای عضویت هیات علمی به وزارت علوم درخواست دهد. این خود سبب شد اینجانب شش سال مدرس حق التدریس باشم.

اما امروزه وضعیت کاملا متفاوت است.

به تدریج اساتید و کارشناسان آزمایشگاه قدیمی باز نشسته شدند و از طرفی دوره های دکترا مخصوصا در رشته های پر هزینه علوم پایه در ایران گسترش نداشتند. از اینرو به تدریج خلا علمی در یک سری دانشگاه ها دیده شد.

مدرس حق التدریس (گاهی مدرس مدعو خوانده می شود):

اما سال هاست که من شخصا واژه استاد پروازی را نشنیده ام. زیرا فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد توانستند بصورت حق التدریس وارد دانشگاه ها شوند. البته صرفا مدرک مهم نیست و بسیاری از اساتید با مدرک کارشناسی ارشد واقعا مطالعه دارند و به روز هستند. از طرفی مجوز گرفتن عضویت هیات علمی از میان کارشناسان ارشد داده نمی شد، و فارغ التحصیل دکترا نیز کم بود. این بود که بین سال های 1378 تا 1384 پای فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد بصورت حق التدریسی به دانشگاه های نوپا باز شد و دانشگاه های قدیمی نیز اساتید قبلی خود را داشتند و یک تعداد هم بورسیه کرده بودند که در شرف بازگشت بودند.

"یک مدرس حق التدریس به ازای ساعتی که تدریس می کند حق الزحمه می گیرد. یک زمانی حدود 1000 تومان بود ولی الان با مدرک کارشناسی ارشد ساعتی بین 6000 تومان تا 8000 تومان است. یعنی اگر شما یک درس دو واحدی داشته باشید و 32 ساعت برای آن تدریس کنید، آخر ترم حدود 200 تا 250 هزار تومان به دستشان می رسد. این برای این یک درس است. اگر شانس بیاورند و تمام مجوز تدریس خود را تکمیل کنند که بین 8 الی 12 واحد است، بین یک میلیون و یک میلیون و پانصد هزار تومان برای یک ترم می شود. معمولا بیش از 8 واحد نادر است مگر کمبود استاد وجود داشته باشد. یعنی در بهترین حالت ممکن در یک ترم یک میلیون و پانصد هزار تومان دریافت می کنند. آنها هر زمان تدریس کنند حق الزحمه می گیرند و بعنوان مثال در تابستان و تعطیلی ها حق الزحمه دریافت نمی کنند. بدینصورت که در سال دو ترم تحصیلی وجود دارد و باید مبلغ فوق را در بهترین حالت ضربدر 2 بکنید. یعنی در بهترین حالت سه میلیون تومان در سال دریافت می کنند. بعبارتی تقسیم بر 12 نمایید ماهی 250 هزار تومان می شود. البته لازم به گفتن است برای همین حداکثر، نیاز نیست بیش از دو روز در هفته سر کار روند. البته این پول بصورت ماهیانه نیست و مبلغ آن معمولا بعد از اتمام ترم تحصیلی و بصورت یکجا ریخته می شود. البته گاهی نیز دانشگاه ها همین مبلغ را بطور ماهیانه به حساب مدرس واریز می کنند."

دستیار علمی (راهکاری جدید برای جذب استاد با مدرک کارشناسی ارشد):

مدرس حق التدریس هم آزمایشگاه و هم کلاس های تئوری تدریس می کنند. از سال 1384 مجوز جذب هیات علمی توسط وزارت علوم داده شد و افراد کارشناسی ارشد نه به عنوان هیات علمی بلکه یک تبصره گذاشتند و بعنوان دستیار علمی جذب شدند. در آن زمان حقوق دستیار علمی حدود 400 هزار تومان در ماه بود و بیمه بودند و ایام تعطیل را نیز حقوق دریافت می کردند. قرار بود دستیاران علمی طی مدت سه سال حقوق عضو هیات علمی کارشناسی ارشد را بگیرند و تبدیل وضعیت شوند. وزارت علوم طی تبصره ای که گذاشت، فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد نمی توانستند به عضویت هیات علمی تبدیل شوند. هنوز نیز تعدادی از همکاران اینجانب بصورت دستیار علمی باقی مانده اند. اگرچه از نظر حقوقی شبیه هیات علمی مربی هستند ولی از نظر حکم، دستیار علمی محسوب می شوند. دستیاران علمی از نظر روند استخدامی قراردادی محسوب می شوند و هر ساله باید با دانشگاه خود قرار داد ببندند. این افراد عضو کارگزینی وزارت علوم نیستند و همواره طرف مقابل آنها دانشگاه است.

استخدام دستیاران علمی کنونی به سال های بین 1384 الی 1387 بر می گردد. دستیار علمی که 5-6 سال سابقه استخدامی داشته باشد ماهیانه حدود یک میلیون و هشتصد هزار تومان در حال حاضر (1392) حقوق دریافت می کند. البته مثل عضو هیات علمی توانایی انعقاد قرارداد طرح پژوهشی گرانت را دارد و مزایای دیگر مثل دیگر پرسنل دولتی از جمله بن های نقدی مثل کتاب و غیره که در ماه حدود 200 هزار تومان می شود را نیز دریافت می کند. دستیار علمی حداقل موظفی تدریس هفتگی 13 واحد را دارد و باید چهار روز در دانشگاه حضور داشته و در غیر اینصورت تا یک ماه در سال مرخصی دارد. برای تمدید قرارداد دستیاران علمی سالی نیم تا یک امتیاز پژوهشی لازم است.

مربی آموزشیار (سنگی دیگر بر سر راه اساتید با مدرک کارشناسی ارشد):

در گذشته های نه چندان دور (قبل از سال 1378) اعضای هیات علمی با مدرک کارشناسی ارشد (مربی) نیز جذب دانشگاه ها می شدند، ولی به محض اینکه اینجانب مدرک کارشناسی ارشد خود را در سال 1378 گرفتم استخدام عضو هیات علمی مربی ممنوع شد.

بعد از اینکه چندین سال مدرس حق التدریس جذب دانشگاه ها شدند، بالاخره جذب دستیار علمی را بجای مربی تصویب کردند. در حقیقت دستیاران علمی (با عرض پوزش) مثل شتر مرغ بودند نه استاد کامل بودند و نه کارمند کامل. از آنها خواسته می شد که کارهای کارمندی مثل ثبت نام دانشجویان و غیره را نیز انجام دهند. البته این مورد بستگی به دانشگاه داشت و آن فرد مورد نظر که چقدر دانشگاه بتواند زور بگوید.

در سال 1388 قرار شد بر حسب شرایط و سابقه علمی دستیاران علمی تبدیل به عضو هیات علمی شوند. در اینجا دستیاران علمی فارغ التحصیل دانشگاه های دولتی در اولویت قرار گرفتند، و دارای حکم کارگزینی زیر نظر وزارت علوم شدند. یعنی باید صلاحیت های علمی و عمومی آنها به تایید کمیته جذب هیات علمی در وزارت علوم می رسید. لذا صلاحیت های علمی افرادی که بیوگرافی علمی بهتری داشتند سریع توسط وزارت علوم تایید شد.

ولی تایید صلاحیت های عمومی خیلی طول می کشد. این بود که حکم مشروط برای اعضای هیات علمی جدید (دستیاران قدیم) صادر شد و به آنها عنوان مربی آموزشیار داده شد. مشروط یعنی اینکه تا زمانیکه نتیجه گزینش عمومی آنها یعنی گزینش عقیدتی و سیاسی آنها اعلام نشود، به عضو هیات علمی قطعی تبدیل نمی شوند. مربی اموزشیار هم حدود یک میلیون و پانصد هزار تومان تا دو میلیون تومان در ماه حقوق دریافت می کند و بجای قراردادی چون قرارداد آن با نظارت وزارت علوم بسته می شود، پیمانی خوانده شدند. مزایا و طرح های پژوهشی، موظفی 13 ساعت در هفته و حضور 40 ساعت در هفته نیز با یک ماه مرخصی استحقاقی و دو ماه مرخصی بدون حقوق برای آنها وجود دارند.

این است که می گویم برای فارغ التحصیلان بعد از زمانی که اینجانب تحصیل می کردند کار آسان تر بود زیرا دقیقا اینجانب در زمان مرده وزارت علوم بودم استادان قدیمی را باز نشسته می کرد و کارشناسان ارشد را نیز حق التدریسی با ساعتی 1000 تومان به کار می گرفت. ولی زمانیکه در سال 1385 بعد از شش سال اینجانب بعنوان دستیار علمی استخدام شدم، خیلی از دستیاران علمی فارغ التحصیل سال های 1383 تا 1384 هستند، یعنی به مدت دو سال بعد از تحصیل جذب شده اند.

فراموش نکنید در تمام این مدت فکر اینکه ممکن است تایید نشوید یک لحظه از سر خارج نمی شود و خیلی ها طاقت این همه استرس را نداشتند. در حد فاصل این تبدیل ها و تغییر امکان اینکه چندین ماه حقوق شما قطع شود و یا به شما بگویند شما تایید نشده اید زیاد است.

مربی (خان هفتم استخدامی اعضای هیات علمی جدید و خان اول قدیمی ترها):

در گذشته هر کسی که می خواستند با مدرک کارشناسی ارشد عضو هیات علمی کنند با عنوان مربی استخدام رسمی می کردند. ولی بعد نه تنها استخدام رسمی را برداشتند ثانیا مربی برای اعضای هیات علمی کارشناسی ارشد یک هدف بود. بالاخره بعد از تایید صلاحیت عمومی حکم مربی من هم آمد.

البته یک روزی خواهم گفت که این پروسه گزینش که سه سال و نیم طول کشید چه کارهایی با من کردند. فعلا جای آن نیست.

ولی از قدیم گفتند مار گزیده از ریسمان سیاه و سفید می ترسد. ما هم قربانی این ترس بعضی ها شدیم. حالا شما بفرمایید با این همه تنش چه کار باید کرد و چگونه تمرکز برای تدریس داشته باشیم. این تنش بقدری زیاد است که بعضی همکاران مقاومت نکرده و دانشگاه را ترک می کردند. البته من هم به گونه ای دیگر و همواره با راهکارهای متنوع به جنگ این بحران های استرس زا می رفتم. ولی در تمام این مدت اینجانب پای این شغل ایستاده بودم و با علاقه کار کرده بودم. شاید روزی یک خاطره مهم را در این میان به شما گفتم.

استادیار (عضو هیات علمی با مدرک دکترا و همچنان قراردادی):

فارغ التحصیل دوره دکترا که جذب وزارت علوم شود از همان اول عنوان استادیار می گیرد ولی قراردادی یا پیمانی هستند و به این سادگی رسمی نمی شوند.(به شرط اینکه حق التدریسی نباشد). مربیانی نیز که سابقه پژوهشی بالایی داشته باشند حداکثر می توانند به استاد یار ارتقا پیدا کنند. استادیار بین دو میلیون و پانصد هزار تومان تا سه میلیون تومان حقوق ماهیانه دریافت می کند و بین ده الی 12 ساعت موظفی تدریس دارد و باید چهار روز در دانشگاه حضور داشته باشد.

نحوه جذب هیات علمی توسط وزارت علوم:

در حال حاضر طی دو - سه سال اخیر جذب هیات علمی متمرکز شده است و از طریق وب سایت وزارت علوم هر سال ثبت نام صورت می گیرد. طی چند سال اخیر که دوره های دکترا را گسترش دادند، جذب فارغ التحصیلان دکترا توسط سایت وزارت علوم صورت می گیرد. همچنین سالی یک نوبت توسط سایت "رزومه" وزارت علوم فراخوان بورسیه خارج از کشور اعلام می شود که معمولا در دیماه است. البته برای جذب قبلا به دانشگاه ها اعلام می شود تا رشته ها و تعداد افرادی که لازم دارند را اعلام کنند. بنابراین خیلی دانشگاه ها تکمیل هستند.

یک توصیه دوستانه:

لذا دوستان شما سعی نکنید تک بعدی به پیش روید. زیرا بزرگترین سرمایه شما عمر است و سن شما رکن کلیدی در تعیین سرنوشت شما دارد. لذا این سرمایه را به این راحتی حرام نکنید. تمام راه ها را همزمان امتحان کنید که اگر در موردی شکست خوردید راه های دیگر به نتیجه مثبت ختم شوند. بنابراین با توجه به اینکه حکم جدید من تایید شد باز تاریخ آن را تا شهریور 92 زده اند. شما یک نگاهی به تاریخ هایی که من از تبدیل وضعیت های خود نوشته ام بیندازید: سال های 1384، 1388، و 1392

همکاران من مسئولیت های دیگری همچون اداره خانواده، تدریس، تحقیق، و غیره را بر عهده دارند و سر آنها به کار خودشان است و با کمی تشویق می توان بهترین بازده و کارایی را در اساتید دانشگاه از نظر علمی ایجاد کرد.

این همه بیماری لا علاج در دنیا هست وظیفه ما پیدا کردن راهی برای درمان است. این ها دغدغه ما هستند. امیدوارم سال 1392 این خواسته من محقق شود چون با شرایط ارزی موجود نمی توان بی گدار به آب زد ولی خیلی علاقه دارم جایی با امکانات بالا بروم تا بتوانم بسیاری از رویاهای علمی خود را به واقعیت تبدیل کنم.

درود بر شما


نویسنده :P. Jabbarzadeh|تجربه های یک زیست شناس | ارسال نظر: 0



دفعات نمایش: 504
| ارسال به یک دوست  نسخه مناسب برای چاپ


شما باید برای ارسال در سایت به سیستم وارد شوید یا اگر عضو نیستید ثبت نام کنید اینجا براي ثبت نام كليك كنيد

زمان بازسازي صفحه :0.4565 ثانيه, 0.0410 براي هر جستجو .